Μάθηση και εύρεση


Όπως λέγει ο Πρόκλος, στο «Εις τον Πλάτωνος πρώτον Αλκιβιάδη, βιβλίο Β’, 187.22 – 188.20»,

«η ανθρώπινη ψυχή που «πάντας ἐν ἑαυτῇ τοὺς λόγους» έχει και «πάσας προλαβοῦσα τὰς ἐπιστήμας», και που εμποδίζεται εκ της γενέσεως να θεαθεί τα όσα έχει, χρειάζεται και τη μάθηση, αφενός, ώστε να «ἀνακινήσῃ τὰς ἑαυτῆς νοήσεις» και με την εύρεση, αφετέρου, να βρει τον εαυτό της και «τὸ πλήρωμα τῶν ἐν αὐτῇ λόγων». Τα δώρα τούτα είναι από τους θεούς που ευεργετούν την ψυχή κατά την πτώση της και την ανακαλούν και πάλι στην νοητική ζωή, ερχόμενα και τα δύο από την βαθμίδα του Ερμή, η μία κατά το ότι ο θεός αυτός είναι υιός της Μαίας, της κόρης του Άτλαντα, κι η άλλη κατά το ότι εκείνος είναι αγγελιοφόρος του Δία. Αποκαλύπτοντας δηλ. την «πατρικὴν βούλησιν» δίνει στις ψυχές τη μάθηση, ενώ προερχόμενος από την Μαία, στην οποία υπάρχει με τρόπο κρυφό η αναζήτηση, δωρίζει την εύρεση σε όσους τρέφονται από αυτόν. Όταν η μάθηση φτάνει εκ των άνω στις ψυχές, ερχόμενη από τους ανώτερους, τότε είναι ανώτερη από την εύρεση. Όταν προέρχεται από αντίστοιχους, φερ’ ειπείν από ανθρώπους που ανακινούν την γνωστική μας δύναμη, είναι υποδεέστερη της εύρεσης. Η εύρεση λοιπόν είναι στην ενδιάμεση κατά το ότι αρμόζει στην ψυχή βάσει του στοιχείου της αυτοκινησίας, διότι η ζωή μας καθαυτή και η ενέργειά μας καθαυτή γίνονται καταφανείς μέσω αυτής κατά κύριο λόγο. Η μάθηση εξάλλου έχει και τις δύο διαστάσεις, και ως προς μεν το ανώτερο πληροί τις ψυχές με δυνάμεις από τα θεϊκότερα της αίτια, ως προς το κατώτερο όμως από τα εξωτερικά σε σχέση με την ουσία μας στοιχεία ανακινεί τη ζωτική δύναμη ως ετεροκινούμενη. Όσο για την γνώση των πραγμάτων δημιουργείται μέσα μας ερχόμενη από τα ανώτερα, το δηλώνουν επαρκώς οι εμφανίσεις και οι υποδείξεις των θεών, που αποκαλύπτουν στις ψυχές την καθολική τάξη και που ως εξάρχοντες οδηγοί της πορείας προς το νοητό «πυρσούς ανάπτουν» που φωτίζουν την ανοδική μας πορεία».